เข้าสู่ระบบสมาชิก
ดร.ชวาธิป จินดาวิจักษณ์
จากบทความในครั้งที่แล้ว เรื่อง “ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนด้วย Circular CSR Model” ได้กล่าวถึงองค์กรอุตสาหกรรมที่มีความพยายามในการดำเนินโครงการความรับผิดชอบต่อสังคม (CSR) โดยใช้ทรัพยากรหรือของเสียจากกระบวนการผลิตแต่กิจกรรมส่วนใหญ่ก็ยังไม่ถือเป็นเศรษฐกิจหมุนเวียนอย่างแท้จริงเนื่องจากยังไม่ได้คำนึงถึงการออกแบบวงจรชีวิตวัสดุอย่างครบถ้วน อีกทั้งยังไม่ได้สร้างวงจรปิดของวัสดุที่สามารถนำวัสดุกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตได้ทั้งหมดด้วย
นอกจากนี้ อุตสาหกรรมการผลิตของไทยก็กำลังเผชิญกับความท้าทายสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ยังไม่เอื้อต่อการหมุนเวียนวัสดุคืนจากตลาดผู้บริโภคปลายทางกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตอีกครั้ง ตลอดจนอุตสาหกรรม midstream และ upstream ขาดความสามารถในการควบคุมหรือบริหารจัดการวัสดุที่หมดอายุการใช้งานแล้วอย่างครบวงจรในขณะที่อุตสาหกรรม downstream มักมีความใกล้ชิดกับตลาดผู้บริโภคมากกว่า
เมื่อเป็นเช่นนี้ ในบริบทดังกล่าว องค์กรผู้ผลิตควรทำอย่างไร บทความในครั้งนี้มีคำตอบว่าองค์กรผู้ผลิตในกลุ่ม upstream และ midstream จำเป็นต้องมองหาทางเลือกใหม่ในการขับเคลื่อน Circular Economy โดยไม่ต้องรอให้ระบบ take-back downstream สมบูรณ์ หนึ่งในแนวทางที่เป็นไปได้คือการพัฒนารูปแบบ Circular CSR Model หรือ “Social Circular Loop” ซึ่งเป็นการเปิดวงจรหมุนเวียนวัสดุเหลือใช้จากกระบวนการผลิต (pre-consumer waste หรือ production scrap) สู่ภาคสังคมและชุมชนเพื่อนำวัสดุเหล่านั้นไปสร้างมูลค่าใหม่ในรูปแบบสินค้าหรือผลิตภัณฑ์ชุมชน (Ede, 2021; Bridgens et al., 2018)
Circular CSR Model ในลักษณะนี้ เป็นการเปลี่ยนบทบาทของชุมชนจาก “ผู้รับบริจาค” (passive beneficiaries) สู่ “ผู้สร้างเศรษฐกิจหมุนเวียน” (active value creators) โดยใช้ทรัพยากรเหลือใช้จากอุตสาหกรรมเป็นปัจจัยตั้งต้น สร้างงาน สร้างอาชีพ และผลิตภัณฑ์ใหม่ที่สามารถขายในตลาด หรือใช้งานในระดับท้องถิ่น เป็นรูปแบบที่เชื่อมโยงทั้ง material circularity (การลด waste และใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า) และ social circularity (การสร้างเศรษฐกิจหมุนเวียนฐานรากในชุมชน) (Stoyanova, 2019; Omar, 2017)
แนวคิดนี้ไม่ใช่การสร้าง Circular Economy ในระดับอุตสาหกรรมเต็มรูปแบบ (industrial loop) แต่เป็นการขยายผลกระทบทางบวกของอุตสาหกรรมสู่สังคมผ่านการสร้าง circular value chain แบบชุมชนซึ่งสามารถเป็นจุดเริ่มต้นของ Circular Economy Ecosystem ในระดับประเทศได้ในอนาคตหากสามารถขยายผลและเชื่อมโยงกลับเข้าสู่ industrial loop ได้ในระยะยาว
ดังนั้น บทความนี้จึงมีเป้าหมายเพื่อเสนอแนวทาง Circular CSR Model สำหรับอุตสาหกรรมผลิตวัสดุกึ่งสำเร็จรูปที่ต้องการขับเคลื่อน Circular Economy ภายใต้ข้อจำกัดของโครงสร้างอุตสาหกรรมด้วยการใช้กลไกความร่วมมือกับชุมชนท้องถิ่นเป็นตัวกลางในการสร้างวงจรเศรษฐกิจหมุนเวียน สร้างรูปแบบต้นแบบ (benchmark model) ที่องค์กร upstream และ midstream อื่น ๆ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ต่อยอดได้อย่างเหมาะสมกับบริบทของแต่ละอุตสาหกรรม
ด้วยเหตุนี้ การพัฒนา Circular CSR Model ในลักษณะของการนำหลักการเศรษฐกิจหมุนเวียนไปใช้ในระดับชุมชนเป็นหลัก (Community-Based Circular Loop) จึงเป็นทางเลือกที่เหมาะสมสำหรับอุตสาหกรรมผลิตวัสดุกึ่งสำเร็จรูปที่มีข้อจำกัดในการจัดการวัสดุหมุนเวียนในระดับอุตสาหกรรม (industrial level loop) เนื่องจากขาดโครงสร้าง take-back หรือ reverse supply chain จากผู้บริโภคปลายทาง (downstream) ซึ่งเป็นกระบวนการที่ผลิตภัณฑ์หรือวัสดุไหลย้อนกลับจาก downstream มายังจุดต้นทางในห่วงโซ่อุปทาน ไม่ว่าจะเป็นจุดรับคืนสินค้าจากผู้บริโภค การจัดหมวดหมู่ตามความเหมาะสมในการนำกลับมาใช้ใหม่ การส่งผลิตภัณฑ์ที่ซ่อมแซมแล้วกลับสู่ตลาด หรือการจัดหาวัสดุรีไซเคิลให้กับผู้ผลิต เป็นต้น
Circular CSR Model ที่จะนำเสนอในบทความนี้มีเป้าหมายเพื่อออกแบบแนวทางการสร้าง “วงจรเศรษฐกิจหมุนเวียนระดับชุมชน” (social circular loop) โดยใช้อุตสาหกรรมต้นน้ำหรือกลางน้ำ (upstream หรือ midstream) เป็นผู้สนับสนุนทรัพยากรเหลือใช้และเป็นผู้ร่วมพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชน ไม่ใช่เพียงผู้บริจาคของเหลือทิ้งให้กับชุมชนอีกต่อไป
โมเดลนี้เน้นการสร้างคุณค่าร่วม (shared value creation) ผ่านการแปลงเศษวัสดุอุตสาหกรรมให้เป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจของชุมชน โดยมุ่งหวังให้ชุมชนมีบทบาทเป็นผู้แปรรูป ผู้ผลิต และผู้สร้างมูลค่า (value creators) ที่สามารถขยายวงจรเศรษฐกิจหมุนเวียนภายในท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน
นอกจากนี้ โครงสร้างของ Circular CSR Model นี้ยังสามารถทำหน้าที่เป็นต้นแบบการปฏิบัติ (practical model) และแนวทางการพัฒนา ecosystem สำหรับอุตสาหกรรมอื่น ๆ ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อสร้าง circular economy ในระดับท้องถิ่นก่อนจะขยายสู่ระดับอุตสาหกรรมเมื่อ ecosystem ของภาค downstream และตลาดรองรับการหมุนเวียนวัสดุครบวงจรมีความพร้อมมากขึ้น
เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทดังกล่าว ในการออกแบบโครงสร้างและรายละเอียดของ Circular CSR Model ในลักษณะ Community-Based Circular Loop จึงต้องอาศัยองค์ประกอบสำคัญที่จะทำให้สามารถสร้างคุณค่าและได้ผลลัพธ์ตามที่มุ่งหวัง โปรดติดตามครั้งต่อไปในเรื่อง “แนะนำ Circular CSR Model ที่ส่งเสริมหลักการเศรษฐกิจหมุนเวียนในระดับชุมชน”
2,640 ผู้เข้าชมทั้งหมด
